БОЗЖІГІТ

Уикисөздік жобасынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

“Бозжігіт”[1]дастан. Ертеден-ақ Дешті Қыпшаққа, кейін қазақ, башқұрт, татар, өзбек халықтарына мирас болып қалған, сюжеті шығыс халықтарының көбіне ортақ және кең тараған ғашықтық дастандардың бірі. Жырдың қазақ арасындағы ең көне нұсқасы — 1842 ж. жазылып алынып, 1870 ж. В.В. Радлов жинағында жарияланған. Мұнан кейін “Бозжігіт” Қазан, Орынбор, т.б. қалалардың баспаларынан 14 рет жеке кітап болып басылып шыққан. Шығыстанушы, ғалым Н.Ф. Катановтың қазақ кітаптары жайында сол кездің өзінде жарияланған бір мақаласында “Бозжігіт” дастанының 1896 жылғы басылымы 10 мың дана болып шыққаны хабарланған. 1911 ж. қиссашыл ақын Ақылбек Сабалұлы “Бозжігіт” жырын өңдеп, Қазан қ-нда қайта бастырған. Жыр мен қара сөз аралас жазылған қисса түріндегі нұсқасымен қатар таза өлеңмен жазылған дастан — поэма түрінде кездеседі. Дастан қазақ даласына қолжазба түрінде ғана емес, ауызша да айтылып, кең тараған. Дастанда Бозжігіт пен Қарашаштың адал да берік махаббаты жырланады. Махаббат жолында қаншама қиындықтардың бәрін жеңіп, сүйгенін тапса да, қыз әкесінің қатал, рақымсыз қыңырлығын жеңе алмай мерт болғаны тебіреніспен баяндалады. “Бозжігіт” жырының қай нұсқасын алсақ та, Бозжігіт пен Қарашаштың махаббаты әсерлі жырланған. Жырдың қолжазба нұсқалары мен басылымдары Санкт-Петербург, Мәскеу, Қазан, Орынбор, Алматы қалаларының кітапхана қорларында сақтаулы. Ескі қолжазбаның бір нұсқасы Британия музейінде сақталған. Ақан серінің шәкірті, халық ақыны И. Жылқайдаров “Бозжігіт” жырының сюжетіне 1940 ж. поэма жазған. Оның қолжазбасы Қазақстанның Орталығы ғылым кітапханасының қорында сақтаулы.

Пайдаланылған әдебиет[өңдеу]

  1. “Қазақ Энциклопедиясы”, II-том