абыз

Қазақша

Зат есім

түбірі: Абыз.

Анықтамасы:

1. Ежелгі қоғамда діни жоралғыларды басқарушы, заман ағымын алдын ала болжайтын көріпкел, сәуегей, елге ақыл айтар дана, көпті көрген білгір қария.

Септік
Атау	Абыз
Ілік	Абыздың
Барыс	Абызға
Табыс	Абызды
Жатыс	Абызда
Шығыс	Абыздан
Көмектес	Абызбен

Синонимдері:

1. Дана, кемеңгер, сәуегей, көріпкел, білгір, ғұлама, ақылгөй, қария.

Түп төркіні:

1. «Абыз» – өзге тілден енбеген, төл түркілік негізі бар көне сөз. Тіл мамандарының (Л. Будагов т.б.) зерттеуінше, бұл түбір түркі тектес тілдерде «аға», «оқымысты», «сауатты адам» дегенді білдірсе, «абызламақ» тұлғасы «оқыту, ағарту» мағынасында жұмсалған. Көне заманда аспан әлемін зерттеген ғұламаларды, әскери жорықтарда сәуегейлік жасаған ақылшыларды абыз деп атаған. Қазақ дүниетанымында бұл ұғым халықтың рухани өзегі, Қорқыт ата, Асан қайғы, Бұқар жырау секілді ұлттық идеологияны ұстанушы кемеңгер тұлғалардың бейнесімен тікелей байланысты.