жібек

Уикисөздік жобасынан
Навигацияға өту Іздеуге өту

Қазақша
[өңдеу]

Зат есім[өңдеу]

Пәкістандағы Карачи қаласындағы кездеме базары.
Жібектен жасалған көйлек.
жекеше түр көпше түр
Атау септік жібек жібектер
Ілік септік жібектің жібектердің
Барыс септік жібекке жібектерге
Табыс септік жібекті жібектерді
Жатыс септік жібекте жібектерде
Шығыс септік жібектен жібектерден
Көмектес септік жібекпен жібектермен

Айтылуы[өңдеу]

  1. [ˌʑɘˈbek]
  2. [ˌd͡ʑɘˈbek]

Семантикалық қасиеттері[өңдеу]

Мағынасы[өңдеу]

  1. жібек құртының пілләсынан не басқа буынаяқтыдан шығатын талшық
    Көп еңбек қажет ететіндіктен жібек ең қымбат талшық саналады, сондықтан қазір жасанды жібек өндірісі жолға қойылған. (ҚҰЭ)
  2. сол талшықтан жасалатын тегіс, жылтыр мата
    Басына жібек байлаған Арулар кімнен қалмаған. (Махамбет, Шығ.)
  3. (ауыспалы м.) жұмсақ, биязы, майда
    Колхоздың жібек жалды арғымағы (А. Жұмағалиев, Өшпес жалын)
  4. (ауыспалы м.) жайлы, қолайлы
    Жазы жібек, ал күзі алтындана,
    Жатыр ма әлі жазира салқын дала? (М. Мақатаев, Шығ.)
  5. (ауыспалы м.) жарамды, пайдалы
    Өнердің порасын қой, жібегін жи. (О. Шораяқов, Шайырлардың сомасы)

Синонимдері[өңдеу]

  1. насар

Гиперонимдері[өңдеу]

  1. жіп, талшық
  2. мата, кездеме, тоқыма
  3. киім, киім-кешек

Этимологиясы[өңдеу]

Бәлки, көне түркі *yip (жіп) сөзінен шыққан.

Фразеологизмдер мен тұрақты тіркестер[өңдеу]

Мақал-мәтелдер[өңдеу]

  • жібекті түте алмаған жүн етеді, қызды күте алмаған күң етеді
  • жібектің түйіні бір, жас-жастың тілеуі бір
  • арзан нәрсе жерде жатар, парша-жібек төрде жатар
  • жібек тозса, есекке жабуға да жарамайды
  • жібекке жібек жамаса, жүнге жүн ғана жарасар

Аудармалары[өңдеу]

  • Ағылшынша: silk
  • Орысша: шёлк
  • Әзірбайжанша: ipək
  • Қырғызша: жибек
  • Өзбекше: ipak
  • Татарша: ефәк
  • Түрікменше: ýüpek
  • Түрікше: ipek
  • Ұйғырша: يىپەك (yipek; йипәк)
  • Қытайша (дәстүрлі): 綢
  • Қытайша (жеңілдетілген): 绸
  • Французша: soie
  • Арабша: حرير (ḥarīr)
  • Грекше: μετάξι
  • Испанша: floja, seda
  • Жапонша: 絹 (きぬ; kinu)